Yıllardır Bitmeyen Tartışma: Oyun Oynamak Bizi Şiddete Meyilli Yapar Mı?

Geçtiğimiz Eylül ayında Prof. Dr. Sevil Atasoy’un “bilgisayar olan her konutta keskin nişancı yetişebilir” söylemi gündem olmuş, Atasoy’un bu söylemi pek çok oyuncu tarafından eleştirilmişti. Jack Thompson’ı andıran bu açıklama, günümüzde hala yararları ve ziyanları hakkında genel bir gerçek olmamasına karşın, görüntü oyunlarından azamî faydayı alıp ziyanlarını asgarî seviyeye çekip, küçük yaştaki çocuklara oyun kültürünü anlatmaya Dünya’da çoktan başlandı.

2000 öncesi ve 2000’li yılların başlarında oyunların insanları daha nefret dolu, öfkeli, sosyofobik, empati mahrumu, fizikî saldırganlıkta artış, şiddet vb. şeylere meylettiği ya da bu cins özelliklerin dozunun arttırdığı söylenmekteydi.

Günümüzde hala yapılan birtakım çalışmalarda bunu destekleyen nitelikte sonuçlar çıkmaktadır. 

Lakin bu durumun birçok farklı nedeni olabilir, Türkiye’de yapılan ve oyun oynamanın bireyleri daha şiddete meyilli yaptığını söyleyen birtakım çalışmalar, bedellendirilen kümelerin yeteri kadar homojen olmamasından kaynaklanıyor olabilir.

Örneğin; sadece bir lisede bulunan tüm öğrencilere anket (ölçek) sunuluyor ve akabinde çıkan sonuç “oyun oynamak şiddet doğurur” şeklinde sunuluyor. Çok tabi Türkiye’de yanlışsız yapılan birtakım çalışmaların sonucunda da oyun oynamakla şiddet ortasında olumlu bir sonuç olduğunu gösteren çalışmalar mevcuttur.

2019 yılında Oxford Üniversitesinde çalışan Deneysel Psikolog Andrew K. Przybylski, yaptığı çalışmada oyun oynamak ile şiddet ortasında doğrusal bir bağ olmadığını ortaya çıkartmıştır.

Przybylski bu çalışmasında 14 – 15 yaşında olan 1004 çocuğu inceledi (1). 2021’de yayımlanan ve Sarah M. Coyne ile Laura Stockdale’ın 10 yıldır devam eden bir çalışması sonucunda, yeniden Aksiyon Görüntü Oyunları oynamanın şiddete meylettiğine dair olan fikirlerin aksini ortaya çıkarttı (2). 

Coyne ile Stockdale’ın (2) yaptığı çalışmada, şiddetten bağımsız olarak, depresyon ile aksiyon seviyesinin yüksekliği ortasında olumlu bir bağ olduğu ortaya çıkmıştır, bu noktada da uzun müddetler sırf yüksek yoğunlukta aksiyon oyununa maruz kalmak mental sıhhati korumak ismine önerilmemektedir.

İçinde bulunduğumuz yıl içerisinde şiddet ile görüntü oyunun ortasındaki bağı inceleyen birçok çalışma yapılmıştır (3, 4, 5) ve birçoğu sonucunda sonuçlar ortasında zıtlıklar ortaya çıkmıştır. Oyun oynamanın mental hasarları elbette bulunmaktadır lakin bunlar denetim altına alınabilir ve oyunlardan alınan negatif çıktılar pasifize edilebilir.

Pekala ne yapmalıyız?

Oyun oynamanın bilişsel (hafıza, el – göz uyumu – sorun çözme vb.) müspet sonuçları biliniyorken ve neredeyse milyonlarca insanın görüntü oyunları oynadığı bir devirdeyken bunu büsbütün ortadan kaldırmak veyahut sonlandırmak yerine daha optimist bir deva bulunması gerekmektedir.

Özet olarak, oyun oynamakla şiddete meyilli olma ortasında bağ olup olmadığının kesin olmadığı bir devirde yapılabilecek en yeterli şey oyuncunun öz farkındalığına dikkat etmesi ya da oyuncu ebeveyninin kolay ölçekte çocuğuyla irtibatta kalması kâfi olacaktır.

Kaynakça: 1, 2, 3, 4, 5