Saf Çocukların Hayatını Mahveden Fecî Ruhsal Deney

Kekemelik probleminin altında yatan sebepler ortasında, genetik bozukluklar ya da bir travma akabinde edinilen rahatsızlıklar olduğunu biliyoruz. 80 yıl evvel bu kadar emin değildik. Emin olmamızı sağlayan bilimsel deneyler ise tüyleri ürpertecek düzeydeydi.

Bilhassa psikoloji alanının büyük ilgisini çeken kekeleme sorunu, 1939 yılında gerçekleştirilen bir deneye mevzu oldu.

Deneyin en büyük sorunu, her şeyden bihaber 22 çocuğun denek olmasıydı:

Konuşma uzmanı Wendell Johnson, çocukluğunda konuşma sıkıntılar yaşayan ve kekeleme meselesiyle boğuşan birisiydi. Yaptığı bir açıklamada “Bir konuşma uzmanı oldum zira bir konuşma uzmanına gereksinimim vardı” demişti.

Wendell Johnson ve yüksek lisans öğrencisi Mary Tudor, 1939 yılında kekemeliğe neyin sebep olduğunu merak etti. Bunun için seçtikleri 22 yetim çocuğu konuşma terapisiyle güzelleştireceklerini belirttiler. Bu etapta çocuklar dahil herkes olacaklardan bihaberdi.

Hedef terapiydi, fakat uygulama pek de iç açıcı olmadı:

Konuşma terapileri olağanda, iştirakçileri rahatlatma emeli güden süreçlerdi. Mary Tudor’un deneyi ise “rahatlatma” sözünden epeyce uzak bir formda gerçekleşti.

Tudor, konuşma sorunu olmayan çocuklarda kekelemeyi ortaya çıkarmak istiyordu. Ayrıyeten kekeleyen çocuklara bir sorun olmadığını söylemenin ne kadar işe yarayacağını merak ediyordu.

22 çocuğun içerisindeki konuşma engelli 10 kekeme çocuk çabucak tespit edildi. Tudor ve beş çalışma arkadaşı, her çocuğun konuşmasını dinledi ve onların konuşma yeteneklerini 1’den (kötü) 5’e (akıcı) kadar puanladı.

Kekeleyen 10 çocuk iki kümeye ayrıldı. Birinci küme IA, ‘deney grubu’ olarak isimlendirildi ve çocuklara “Siz kekeme değilsiniz” direktifi verildi. İkinci küme IB ise denetim kümesiydi. Bu kümedeki çocuklara “Evet, konuşmanız insanların söylediği kadar kötü” denildi.

Geriye kalan 12 çocuk ise iki kümeye ayrıldı. Altı çocuk IIA kümesine dahil edildi. Bu küme en tartışmalı ve etik olmayan küme olarak tarihe geçti. Bu kümedeki çocuklar 5 ila 15 yaşları ortasındaydı.

Hiçbir konuşma bozukluğu olmayan çocuklara konuşmalarının büsbütün yanlışlı olduğu ve bunu ivedilikle düzeltmeleri gerektiği söylendi:

Son küme olan IIB’deki çocuklara ise rastgele bir konuşma bozukluğundan bahsedilmedi ve çocuklara ne kadar hoş konuştuklarına dair iltifat edildi.

Deney, 1939 yılının Ocak ayından Mayıs ayının sonuna kadar sürdü. Tudor, her hafta çocuklarla 45’er dakika boyunca konuştu. Kendi tezinde kekeme çocuklara “Kekemeliğinizi atlatacaksınız ve şu an konuştuğunuzdan çok daha yeterli konuşacaksınız. Size ‘konuşamıyorsunuz’ diyenlere kulak asmayın” dediğini yazdı, fakat bunların hiçbiri gerçek değildi.

IIA kümesindeki kekelemeyen ve ‘kekeme’ olarak nitelendirilen çocuklara Tudor şöyle demişti:

“Ekibimiz sizin önemli konuşma bozukluklarına sahip olduğunuz kararına vardı. Bunu çabucak durdurmanız gerekiyor. İradenizi kullanın… Kekelememek için ne gerekiyorsa yapın… Kekelemeden konuşamıyorsanız konuşmayın. Öteki çocukların nasıl kekelediğini görüyorsunuz, değil mi? Onlar da başlangıçta birebir biçimdeydi.”

Bu kelamlar suçsuz çocuklar için tokat üzereydi:

Yapılan bu acımasız telkinin akabinde kimi çocuklar direkt olarak konuşmayı reddetti. Bunun yanı sıra okullarında da başarısız oldular.

Deney hakkında açıklama yapan Tudor “O zamanlarda… çocukların düzeleceğine inanmıştım lakin onlar üzerinde dehşetli bir tesir bıraktık” tabirlerini kullandı.

IIA kümesindeki çocukların deney sonucundaki değişimleri hâlâ tartışılan hususlar ortasında yer alıyor. Olağan koşullar altında rastgele bir konuşma bozukluğu olmayan çocuklara kekeme olduklar söylendiğinde çocukların öz itimadını kaybettiği, konuşma konusunda zorlukların ortaya çıktığı kanıtlandı.

Bu bulguların yanı sıra kekeleyen çocuklara kekelemedikleri söylendiğinde, konuşma meselelerinin engellenmediği de araştırmanın sonuçları ortasındaydı.

1939’da gerçekleştirilen bu deney, birçok davaya da husus oldu. Olağanda 13,5 milyon dolar ceza ödemesi istenen ABD’nin Iowa eyaleti, 925.000 dolarlık bir meblağ ödeyerek bu insanlık dışı deneyin üstünü kapattı.

Bu haftaki ruhsal deney yazımızın sonuna gelmiş bulunuyoruz. Köşemizin başka içeriklerine aşağıdan ulaşabilirsiniz: