Osmanlı’da İnsanların Ağaca Asılarak Öldürülmesine Sebep Olan Garip Bir Olay: Çınar Vak’ası

Çınar Vak’ası yahut bir öbür ismiyle Vak’a-i Vakvakiye, 17. asır Osmanlı tarihinin en garip ve gizemli isyanlarından birisidir. Temelinde isyanın başlangıcı ve arkasındaki sebepler gözle görülür olmakla birlikte, ayaklanmanın sonuçlanma hali çok enteresandır. Biz de Osmanlı Tarihi içerisinde kendine yer bulan bu farklı hadiseye kısaca değinmek istedik.

Necdet Sakaoğlu-Bu Mülkün Sultanları ve Halil İnalcık-Devlet-i Aliyye (Cilt II) isimli yapıtlardan faydalandık.

Olay Sultan IV.Mehmed Periyodunda Cereyan Ediyor

IV.Mehmed 1648 yılında  daha çocuk yaştayken tahta çıkmıştı. Ondan evvel genç Osman’ın katli ve I.İbrahim’in ruhsal rahatsızlıkları münasebetiyle makûs bir idare sergilemesi, hanedanlığı yıpratmış vaziyetteydi. İşte ismi geçen Çınar Vak’ası bu vaziyetlerde 1656 yılının başlarında vuku buldu.

İsyanın Tetikleyicileri

Yeniçeri Ocağı yıllardan beri Osmanlı’nın en değerli askeri gücünü teşkil etmişti. Ancak son periyotta öncüsü oldukları isyanlar, adeta Devlet-i Aliyye’den modüller kopararak idaresi zayıflatmakta idi. 1655-56 yılları ortasında birkaç veziriazam değişmişti ve istikrar sağlanamıyordu. Bunun yanında Girit seferi sebebiyle ekonomik sıkıntılar da baş göstermişti.

Birinci Kıvılcımlar

Ekonomik kasvetler münasebetiyle akçelerdeki maden ölçüsü azaltılıyor, bir nevi devalüasyona gidiliyordu. Askerlerin maaşları da nizamlı ödenemiyordu. Askerler kıymeti düşürülmüş akçeler ile esnaftan alışveriş edemiyor, sık sık pazar yerinde arbedeler çıkıyordu. Bütün bu sebeplerin gerisinden 1656 yılının Mart ayında sipahiler ve acemi oğlanlar, İstanbul Kaymakamı Zurnazen Mustafa Paşa’nın kışkırtmalarıyla isyanı başlattılar.

Padişahtan İdamlar İsteniyor

Patlak veren isyan birkaç gün boyunca sürdü. Girit seferinden dönen askerler de buna iştirak ettiler. Ancak hesap padişaha değil, birtakım devlet görevlilerine kesilmişti. Yeniçerilerin başında Şamlı Mehmet, Hasan Ağa ve Karakaş Mehmet Ağalar bulunuyordu. Hasan Ağa padişahın huzuruna çıkarak vefatını istedikleri 30 kişinin listesini bildirdi.

İsyancılar İstedikleri Kanı Alıyor

Bu isyan birebir Genç Osman’a yapılan ayaklanma üzereydi. Gerçekten Genç Osman’dan da birtakım bireylerin vefatı istenmişti. Padişah bu şahısların idamını kabul etmeyince, isyancılar hem mevtini istedikleri şahısları hem de padişahı katletmişlerdi. IV.Mehmet bu hadiseyi unutmamış olacak ki isyancılara cevaben istenilen isimleri idam ettirdi. Cesetler Topkapı Sarayının surlarından aşağıya atıldı. İsyancılar mevtini istedikleri şahısların bu cansız vücutlarını alarak Sultanahmet’e götürdüler ve burada büyük bir çınar ağacına, baş aşağı vaziyette astılar.

Vakvak Ağacı Rivayeti

Cesetlerin asıldığı çınar ağacı baştan aşağıya meyyit vücutlarla dolmuştu. Bu cesetler güya ağacın meyvesi üzere sallanıyorlardı. Bunu gören halk, vaziyeti Hint mitolojisinde geçen Vakvak Ağacına benzettiler. Bu ağacın meyveleri de tanım edildiği üzere insan başlarından oluşuyordu. O günden sonra bu olay Çınar Olayı yahut Vaka-i Vakvakiye ismiyle anılmaya başlandı. 

Sonuç prestijiyle yeniden kanlı bir isyan Osmanlı Tarihinin tozlu sayfalarında kendisine yer bulmuştu. Bu sefer isyancılar saltanatı devirememişlerdi. Padişah IV.Mehmet tahtını muhafazayı başarmıştı. İsyanda ömrünü kaybedenler ise Devlet-i Aliyye için canını feda eden şehitler olarak halkın zihnine kazındı.