Neden, Niye, Nasıl? Merak Edilen Birtakım Sorulara Verilmiş Aydınlatıcı Yanıtlar

Kimi sorular başımızı kurcalasa da araştırmayı daima erteleriz. Bazen de sorunun kendisini görünce nitekim merak ettiğimizi fark ederiz.  İşte bu biçim sorulara yanıtlar veren çeşitli kaynaklardan derlediğimiz bilgiler sizlerle…

1. Bayat ekmek sertleşirken bayat cips neden yumuşuyor?

Bayatlık biliminde (evet, bu türlü de bir bilim var) bir “kabuk bayatlaması” var, bir de “iç bayatlaması.” Kabuk bayatlaması, bir ekmeğin çıtır çıtır olan kabuğunun yumuşaması. İç bayatlaması ise ekmeğin içinin sertleşmesi.

Birincisini açıklamak kolay. Kabuk, ekmek somununun içindeki nemi emiyor. Havanın nemini emen patates cipsleri de büsbütün kabuktan oluştuğu için yumuşuyor.

İç bayatlaması daha karmaşık. Besin bilimciler yıllar boyunca bu hususta yüzlerce makale kaleme aldı. Birçokları bunun glüten yapısındaki nişastayla ilgili olduğunu düşünüyor. “Nişasta granülleri, pişirme sırasında amiloz açığa çıkarıyor,” diyor. Minnesota Üniversitesi’nde tahıl bilimci olan Profesör Bill Atwell. Akabinde amiloz örümcek ağı halinde glüten ağına yapışıyor. Ekmeğin kabuğu, nemi aldıkça bu ağlar sertleşiyor.

2. Ay’ın neden daima tıpkı yüzünü görürüz?

Ay’ın kendi ekseni etrafında dönme müddeti ile Dünya etrafında dönme müddeti birebirdir. Yaklaşık 29 gün süren bu dönem nedeniyle Ay’ın daima tıpkı yüzü Dünya’ya bakar.

Ay’ın görünmeyen kısmı, yani Ay’ın Karanlık Yüzü, Ay’ın %41’lik alanını kapsar. Yani Dünya’dan baktığımızda Ay’ın %59’luk kısmını görebiliriz.

3. Neden beden ısımız 37 derecedir?

Bedenimizdeki çabucak her olaydan sorumlu olan enzimler, protein yapıdadırlar ve aşikâr bir sıcaklık derecesinde optimum (en yüksek) verimlilikte iş görürler. Yalnızca beşerde değil, birçok canlı organizmada, enzimlerin en yüksek verimlilikte çalıştığı sıcaklık derecesi 37ºC’dir. Bunun nedeni, evrimsel süreç içerisinde enzimlerin bu sıcaklığa adapte olmuş olmasıdır.

Bilim adamlarına nazaran bedenin, hem mantar hastalıklarından korunması hem de fazla yemek tüketiminden korunması için, sıcaklığın 30 ila 40 derece ortasında olması gerekiyor. Bir matematiksel model hazırlanarak, tüketimi minimuma indirip karı azamiye çıkaran sıcaklığın 36.7 derece olduğu bulundu. Yani olağan insanın beden sıcaklığına yakın bir sıcaklık.

Kaynak 1 2

4. Yerçekimi 5 saniye boyunca yok olsa ne olurdu?

Yerçekimi çok kısa bir müddet için bile ortadan kalksa dünya üzerindeki her şey havalanıp uçmaya başlar. Doğal suratı düşürebilecek bir güç olmadığından ve tıpkı anda Dünya kendi etrafında döndüğünden, her şey havada süratle savrularak hareket eder. Yerçekiminin ortadan kalkması, atmosferdeki havanın da savrulması demek. Hava basıncındaki bu ani düşüş herkesin iç kulağının parçalanmasıyla sonuçlanır ve kısa müddet sonra oksijen yetersizliği baş gösterir. Oksijen olmazsa su da hidrojen gazına dönüşür ve bedenlerimizin da büyük kısmı sudan ibaret olduğu için canlı hücreler tek tek patlamaya başlar. Tüm bunların gerçekleşmesi için 5 saniye kâfi. Yani altıncı saniyede geri gelecek olsa bile dünya üzerinde tek bir canlı kalmayabilir.

5. Kekeme beşerler nasıl takılmadan müzik söyleyebiliyorlar?

Konuşurken zorluk yaşayan kekemelerin zorlanmadan müzik söyleyebildiğine şahit olmuşsunuzdur. Aslında bu durum yalnızca kekemelerde değil beyin hasarı nedeniyle konuşma zahmeti yaşayan insanlarda da görülüyor. Benzer davranışsal özellikler olarak görülseler de konuşma ve müzik söyleme aslında beyinde büsbütün birebir sistemlerle ortaya çıkmıyor. Bu nedenle konuşma sorunu yaşayan insanların tedavisinde müzik söyleme terapileri kullanılabiliyor. Bu durumun nedeninin, konuşma sırasında beynin sol tarafı faalken, sayı saymak ya da bilinen bir şarkıyı söylemek üzere mantıksal bir düşünme süreci gerektirmeyen kelamlı tabirlerde beynin yüklü olarak sağ tarafının aktif olması olduğu düşünülüyor.

6. Filler farelerden hakikaten korkar mı?

Yapılan araştırmalarda, fillerin direkt farelerden korktuğuna dair hiçbir sonuca ulaşılamamıştır. Filler farelerden değil, ani hareketlerden korkarlar. 

Discovery Channel’ın meşhur mit avcıları (MythBusters) takımı de bunu denemişler; lakin fillerin farelerden çok apansız karşılarına çıkan cisimlerden korktukları sonucuna varmışlardır. Zira hareket eden cismin fare olduğunu fark eden filler, umursamadan yollarına devam etmişlerdir.

7. Banyodaki havlular neden çabuk kokuyor?

Banyodaki havlular yıkanıldıktan sonra, yani bedenimiz tertemiz iken kullanılır ve yalnızca bedenimize pahalar. Buna karşın birkaç gün içinde bu havlular kokmaya başlarlar. Bunun sebebi bedenimiz değil bedenimizdeki meyyit deri hücreleridir. İstediğimiz kadar bol su ve sabunla yıkanalım, su ile birlikte kirlerin ve bakterilerin gittiğini zannedelim, tekrar de bedenimiz üstünde meyyit deri hücreleri kalır ve kurulanırken bunlar havluya geçer. Bundan sonraki sorun havalandırmadır. Zati havası devamlı nemli olan banyolar küflenme için ülkü ortamlardır. Bu nedenle banyoları yıkanma sırasında değil de az sonra açıp havalandırmak gerekmektedir. Aksi takdirde havluya sinmiş deri hücreleri hızla kokuşmaya başlarlar.

8. Dünyada 5 Ekim olan öğretmenler günü bizde neden 24 Kasım?

Öğretmenler Günü tüm dünyada kutlanan bir gün. Ancak çoğu dünya ülkesi bu kutlamayı UNESCO’nun teklifiyle 5 Ekim günü yapıyor. Pekala biz neden 24 Kasım’da kutluyoruz?

Öğretmenler Günü kutlamaları Türkiye’de 1981 yılına dayanıyor. Cumhuriyet’in birinci yıllarında harf ihtilalinin akabinde, yeni harfleri öğretmek üzere “Millet Mektepleri” kurulmuştu. Atatürk 24 Kasım 1928 yılında Millet Mektepleri başöğretmeni oldu. 1981 yılı Atatürk’ün 100. doğum yıl dönümüydü. Bu yılda, başöğretmen olduğu 24 Kasım günü Öğretmenler Günü olarak kutlanmaya başlandı ve günümüze kadar geldi. 

Onedio IQ’yu Facebook’tan takip etmeyi unutmayın!