Neden, Niye, Nasıl? Merak Edilen Birtakım Sorulara Verilmiş 12 Aydınlatıcı Yanıt

Öğrenmeye doymayanlara hizmetimiz devam ediyor;

1. Radyo Dalgaları: Radyo Nasıl Çalışır?

İletim statik elektrik ile yapılır. Bugün tüm radyolar bilgi iletmek için sinüs dalgaları kullanır. Binlerce radyo dalgası mevcuttur. TV, radyo yayınları, polis vb. Her bir farklı radyo dalgası, farklı bir sinüs dalga frekansı kullanır ve bu formda birbirinden ayrılırlar. 

Radyo alıcı ve vericiden oluşur. Verici bir çeşit iletisi yahut bilgiyi alarak bunu bir sinüs dalgasına kodlar ve radyo dalgaları ile iletir. Alıcı radyo dalgasını alır ve aldığı sinüs dalgasındaki bildirisi çözer.

Bir antene elektrik verip bu elektriği keserseniz radyo dalgası oluşur. Elektriğin gücü kapsama alanını, kesme oranı frekansını oluşturur. Lakin buna bir bilgi yüklemek için ayarlayıcı kullanmalısınız. Ayarlayıcı, bilgiyi sinüs dalgası olarak radyo dalgasının üzerine bindirir, yani elektrik akımını denetim eder. Bilgi bir çeşit telgraf üzere iletilir. Verici şifreler, alıcı çözer.

2. Neden Akreple Yelkovan Sağa Döner?

Birinci olarak eski Mısırlılar, Güneş’in her gün nizamlı bir hareketle doğup, muhakkak vakitlerde gökyüzünün tıpkı noktalarında bulunup, battığını gözlemlediler ve bunun bir günü vakit kesimlerine ayırmada kullanılabileceğini keşfettiler. Böylelikle Güneş’in bu hareketinden yararlanarak birinci güneş saatini yaptılar. Bu saat, meydanlık bir yere yüksek bir taş koymak ve Güneş’in hareketi sırasında, bu taşın gölgesini takip etmekten ibaretti.

Mısır, pozisyonu prestiji ile kuzey yarım kürede ama ekvatora da yakın bir ülke olduğundan, Güneş doğduğunda, gölge çabucak tam batıda oluşuyor, güneş yükseldikçe gölge kuzeye, yani sağa yanlışsız hareket ederek, Güneş batışında doğu tarafına ulaşıyordu. Yani gölge bugünkü tüm saatlerin akrep ve yelkovanında olduğu üzere soldan sağa hakikat dönüyordu. Daha sonraları, pendulumlu, pilli saatlerde de istikamet değişmedi.

3. Hasta Olduğumuzda Neden Ateşimiz Yükselir?

Beyindeki hipotalamus bölgesi bedenin termostatı olarak nitelendirilir ve beden sıcaklığının düzenlenmesinden sorumludur.

Pirojen olarak isimlendirilen biyokimyasal hususlar hipotalamustaki muhakkak reseptörlere bağlandığında beden sıcaklığının yükselmesine sebep olur. Bu unsurlar beden dokuları ya da hastalığa sebep olan virüsler ve bakteriler tarafından üretilebilir. Hastalığın ortaya çıktığı bölgeden kan yoluyla hipotalamusa taşınan pirojenler, hipotalamus tarafından tespit edildiğinde beden sıcaklığı yükselmeye başlar.

Ateşlenme bedenin hastalık yapan etkenlere karşı savunmasına yardımcı olur. Beden sıcaklığının yükselmesi, sıcaklık değişimlerine karşı hassas olan bu mikroorganizmaların çoğalmasını güçleştirir.

4.

5. Yangın Söndürücüler Nasıl Çalışır?

Karbondioksitli yangın söndürücülerin içinde yüksek basınçta karbondioksit vardır. Olağan oda sıcaklığında ve basınçta karbondioksit gaz haldedir. Yüksek basınç altında ise sıvı hale geçer. Basınçlı tüpten çıkışı sırasında ansızın hacmi artan ve sıcaklığı düşen karbondioksit hem soğutucu tesire sahiptir hem de ortamdaki oksijen oranının azalmasına neden olarak yanma yansımasının devam etmesini zorlaştırır. 

En yaygın söndürücüler kuru kimyasal unsurların kullanıldığı yangın söndürücülerdir. Çok küçük parçacıklardan oluşan kimyasal hususlar içeren bu yangın söndürücülerde azot gazı itici gaz vazifesi yapar. Toz halindeki kimyasal hususlar yanan bölgeye püskürtüldüğünde, eriyerek yanan yüzeyin üzerini kaplar ve oksijenle temasını keser.

6. Rüzgar Türbinlerinde Neden Ekseriyetle Üç Kanat Bulunur?

Kanat sayısının fazla olması ortaya çıkan torkun artmasına neden olur. Lakin tartıdaki ve sürtünmedeki artış nedeniyle kanatların dönüş suratı azalır. Tek kanatlı rüzgâr türbinlerinin en verimli türbin tasarımı olduğu düşünülebilir. Fakat tek kanatlı rüzgâr türbinlerinde kanatların dönüş suratının artması nedeniyle istikrar ve gürültü sorunları ortaya çıkabilir.

Rüzgâr türbinlerindeki kanatların ekseriyetle çift yerine tek sayıda olması tercih edilir. Çift sayıda kanadı olan rüzgâr türbinlerinde dönüş esnasında kanatlardan biri en zirve noktadayken, biri en alt pozisyonda bulunur. Bu durumda rüzgâr zirvedeki kanada alttaki kanada uyguladığından daha fazla güç uygular. Zira kulenin ayağı havanın alttaki kanat etrafındaki hareketini tesirler. Münasebetiyle üç kanatlı rüzgâr türbinleri güç verimliliği, maliyet, dayanıklılık ve istikrar istikametinden avantajlıdır.

7. Neden Sıcak Su Soğuk Sudan Evvel Donar?

1. muhtemel neden: Daha ılık olan su, soğuk suya nazaran yüzeyden daha çok ısı kaybeder. Isı kaybı nedeniyle meydana gelen buharlaşma lineer olmadığından ötürü muhakkak bir müddet sonra yüzeyden kayıp olan su ölçüsü ile soğuması için daha az su molekülü kalır. 

2. mümkün neden: Ilık suyun yüzeyi ile tabanı ortasında bir sıcaklık değişimi vardır. Bu değişim çok fazla olduğundan ötürü konveksiyon yolu ile ısı kaybetme daha fazla olur. 

3. ihtimal ise şudur: Sıcak suda soğuk suya nispeten daha az çözünmüş gaz vardır. Çözünmüş gazların suyun ısı kaybetmesine mahzur teşkil edeceği göz önünde bulundurulursa, ılık su daha çabuk ısı kaybedecektir.

Son muhtemel neden suyun bulunduğu ortamla alakalıdır. Şayet su çelik kapta tutulursa soğuk su daha çabuk donar. Lakin kapağı açık plastik bir kapta tutulursa, ılık su daha çabuk donar. 

Lakin bu yanıtlar tam olarak bilim dünyasını tatmin edememiş, deneylerde tam olarak tahlil bulunamamış olduğundan hala bu sorunsal üzerinde durulmakta ve tahlil tekliflerine mükafatlar verilmektedir.

8. Neden Beşerler Ekseriyetle Tek Ellerini Kullanır?

İnsanlardaki tek el kullanma eğiliminin genetik temelini belirlemeye yönelik araştırmalar farklı genlerin bu durumda rolü olduğunu gösteriyor. Bu genlerin bedenimizdeki organların pozisyonlarının ve biçimlerinin simetrik olmamasında da rolü olduğu düşünülüyor. 

PLOS Genetics mecmuasında yayımlanan bir araştırmada bilhassa PCSK6 olarak isimlendirilen bir genin bedenin sağ ve sol kısımları ortasında görülen asimetrinin ortaya çıkmasında tesirli olduğu belirlendi. Araştırmacılar PCSK6’da ve insan bedeninde görülen asimetride tesiri olduğu düşünülen öbür genlerde ortaya çıkan mutasyonların, insanların sağ ve sol ellerinden birini kullanmasının sebebi olduğunu düşünüyor.

Lakin tek yumurta ikizlerinin DNA dizilimleri tıpkı olmasına karşın her vakit tıpkı ellerini kullanmamaları bu özelliğin yalnızca genlerle belirlenmediğini gösteriyor.

9. Sirklerde Kılıcı Nasıl Yutuyorlar?

www.bbc.co.uk

İster inanın, ister inanmayın şovlarda kılıcı yutanların yaptıkları numara düzmece değildir. Sahiden kılıcı yutarlar. Ana sorun gırtlak adalelerini rahatlatmayı öğrenmek, böylelikle yutkunmaya mani olmaktır. Bu özellik haftalar uzunluğu süren idmanlarla kazanılabilir. Kılıcın boğazı kesme ihtimali yoktur, zira her iki tarafı da keskin değildir, yani kördür. Kılıcın ucu sivri üzere görünür ancak midenizin tabanına ulaşamayacak uzunlukta bir kılıç seçerseniz bu da sorun yaratmaz.

Kılıç ve alev yutmanın büyük ustalarından Dan Mannix, bu bahiste 1951 yılında bir kitap bile yazmıştır. Mannix bu işi başarabilmek için haftalar boyunca, günde en az bir saat, kesme ihtimali olmayan bir kılıç ile çalıştığını söylüyor. 

10. Neden Ayların Günleri 28, 30, 31 Üzere Farklıdır?

Romalılar, milattan evvel 758 yılında, 10 aylık bir takvim kullanmaktaydılar. Kullanılan birinci Roma takviminde aylar, gündüz ve gecenin eşit müddetlerde olduğu Mart ayından başlamaktaydı. Bu 10 aylık takvim geride hesaba katılmamış daha 60 gün bırakıyordu. Yedek olarak bırakılan bu 60 gün sorun yaratınca, Ocak ve Şubat ile iki ay daha eklenerek takvim tamamlandı. Yani yılın birinci ayı Mart, son ayı Şubat oldu.

Asırlar sonra Roma İmparatoru Julius Caesar (Sezar), muhtemelen politik sebeplerden takvimde kimi değişiklikler yaptı. On bir ayı 30 ve 31 gün olarak iki formda düzenledi, yılın son ayı olan Şubat’a 29 gün verdi, her dört senede bir Şubat’a bir gün eğini kabul etti. Lakin sonra Ocak’ı yılın birinci ayı olarak ilan etti lakin Şubat ayındaki uygulamala değişmedi. Sezarın vefatından sonra ismi Temmuz ayına verildi(July).

Sonrasında tahta çıkan Augustus kendi gururuna, 6. ay olan Sextilis ayının ismini kendi ismi ile değiştirerek, bu aya August ismini verdi. Ancak Sezar’ın ayı 31 gün, Augustus’un ayı ise 30 gün çekiyordu. Oluşan bu durum sonrası Augustus zati 29 gün olan Şubat’tan bir gün daha alarak Ağustos’a ekleyiverdi. 

11. Kuru Temizleme Nasıl Yapılır?

Giysilerinizi meskende çamaşır makinesinde yıkarken kirleri çözen husus sudur. Kuru temizlemede suyun yerine bir petrol eseri kullanılır. İnsanlarda ıslaklık, suyla temas manasında algılandığından bu sürece kuru temizleme denilmektedir. Aslında olay kuru ortamda yapılmamaktadır.

Başlangıçta kuru temizlemede çözücü husus olarak gaz yahut kerosen kullanılıyordu. Günümüzde ise çabucak hemen tüm dünyada ‘perkloroetilen’ yahut kısaca ‘perk’ diye tanımlanan bir çözücü kullanılmaktadır. Elbiseler, kuru temizleyicide su yerine bu çözücü ile yıkanır. Çözücü buharlaşmasın, havayı kirletmesin ve tekrar kullanılabilsin diye her seferinde bir yerde toplanır. Bu biçimde temizlenen giysiler, ütülenince yeni üzere dururlar.

12. Bağırarak Bir Bardak Nasıl Kırılabilir?

Yapılabilir ve teorik olarak mümkündür. Rezonansını tutturabilirseniz yalnızca bardak değil öteki birçok şeyi kırabilirsiniz. Pekala öyleyse, nedir bu rezonans?

Salıncakta bir çocuğu salladığınızı düşünün. Salıncak size gelirken, tam en üst noktaya ulaşmadan salıncağı itmeye kalkışırsanız, onu yavaşlatırsınız. Lakin salıncak size hakikat gelirken, itmeyi daima en üst noktada yaparsanız, her seferinde tıpkı kuvvetle itseniz bile, salıncak gitgide hızlanacaktır.

Örnekte olduğu üzere, her cismin bir kendi natürel frekansı vardır. Cisimlere kendi natürel frekansları ile çakışan bir frekansta her hangi bir kuvvet uygularsanız rezonans denilen denetimsiz bir ortam oluşabilir.

Şayet önünüzde duran bir bardağa, onun natürel frekansına uyan bir frekansta bağırabilirseniz, daha doğrusu bir ses dalgası gönderebilirseniz, bardağın olağan frekansı ile sesin frekansı çakışarak, bardaktaki titreşimi denetimsiz bir halde artırır, bardak rezonansa girer ve sonuçta çatlayabilir yahut kırılabilir.