Gördüklerinden Fazlası! Rene Magritte’nin Zorluklarla Güçlenen Hayat Kıssası ve Ölümsüz Yapıtları

Sürrealizm akımının en değerli temsilcilerinden, sıra dışı zekasını yansıttığı yapıtlarıyla kendisine hayran bırakan Rene Magritte, 69 yıllık hayatına birbirinden özel eserler bıraktı. Kimi bir pop albümünün kapağını süslerken kimisi The Exorcist gibi kült sinemaların afişlerine ilham kaynağı oldu. Pekala çağdaş fotoğrafın en büyük ilham kaynaklarından Magritte, nasıl bir hayat geçirdi? İşte kısaca ustanın hayatı ve yapıtları…

René Magritte, epey varlıklı Belçikalı bir ailenin üç erkek çocuğundan en küçüğü olarak 21 Kasım 1898’de dünyaya geldi. Gezici satış temsilcisi babası ve kendisi şimdi 14 yaşındayken Sambre Irmağı’na atlayarak intihar eden tuhafiyeci annesi, hayatının en büyük mimarlarıydı.

Magritte, şimdi 14’ünde annesinin cesedinin sudan çıkartılışının en yakın şahidi oldu. Annesinin cesedinin suyun üzerinde yüzüşünün ressamın 1927-1928 yıllarında çizdiği Les Amants serisine ilham kaynağı olduğu argüman edildi. Lakin Magritte bu açıklamadan hiç hoşlanmadı.

Annesinin vefatından üç yıl sonra, 17’sinde resme başlayan Magritte, sonraki yıl Brüksel’deki Académie des Beaux-Arts’a kaydoldu. Lakin derslerindeki başarısızlığı berbat sonuçları beraberinde getiriyordu. Bu periyotta tanıştığı Vitor Servranckx tüm hayatını etkilerken askerlik çağı da çoktan gelmişti.

1921’de mecburî askerlik hizmetini yaparken bir yıl sonra çocukluk aşkı Georgette Berger ile evlenmek üzere konuta döndü. İşini kurması gerektiği bu devirde biricik dostu Servranckx’in nezaretinde teknik ressam olarak çalışmaya başladı.

1925 yılında birinci sefer Giorgio de Chirico’nun çalışmalarını gördü ve sürrealizm aşkı içinde alevlenmeye başladı. 1927’den 1930’a kadar yaşadığı Paris devri bu sürrealizm ateşini alevlendirecek; Max Ernst, Salvador Kolu üzere sanatkarları içeren güçlü zümrelerle ilişkiler kurmasını sağlayacaktı.

1930’da Galerie le Centaure ile olan kontratı sona erince işsiz kaldı. Rotayı tekrar reklamcılık alanında çalışmak için Brüksel’e çevirirken araştırmacılar Magritte’in bu mühlet zarfında gelirini ünlü sanatkarların geçersiz fotoğraflarını yaparak ve hatta tahminen de uydurma para üreterek sağlayıp sağlamadığını tartışıyorlar.

Ne olursa olsun, 1930’dan 1937’ye kadar, Magritte’in kendi sanatına ayıracak çok az vakti vardı. Lakin 1930’ların sonlarında, Londra’daki Edward James de dahil olmak üzere milletlerarası koleksiyonerlerin artan ilgisi, Magritte’in finansal bağımsızlığını sağladı ve sonunda ticari işlerden neredeyse büsbütün vazgeçebildi.

Magritte’in muvaffakiyet ve şöhretine kavuştuğu devirlerde patlak veren İkinci Dünya Savaşı, hayatını tekrar şekillendirecekti. Kendi özgün tarzını geliştirdiği bu periyotta savaşın kasvetine yıkıcı bir karşılık olarak daha parlak, izlenimci bir anlayışa yöneldi.

Kendi cümlesiyle: “Sürrealizmin, her şeyin sorgulanabilmesi için teşvik etmeyi umduğu kaos, panik duygusu, bu aptal Naziler tarafından çok daha başarılı bir formda elde edildi… Yaygın karamsarlığa karşı, artık bir sevinç ve zevk arayışı.”

Fauves parodileri olarak kabul edilen kasıtlı olarak kışkırtıcı “vahşi” bir usulle yaptığı kısa deneylerle geçen 1950’lerin akabinde Magritte karakteristik tarzına ve bahis setine geri döndü ve sadece 1960’larda tam altı büyük retrospektif yarattı.

Kimi Fransız sürrealist sanatkarlar gösterişli hayatlar sürerken, Magritte fotoğraflarını sık sık dolduran melon şapkalı adamların sembolize ettiği üzere orta sınıf bir varoluşun sessiz anonimliğini tercih etti.

Magritte’in fotoğraflarında sıklıkla görülen melon şapkalı adamlar yıllar sonra kendi portreleri olarak yorumlandı. Bu, Magritte’in fotoğraflarında otobiyografik bir içeriğe işaret ediyor olsa da daha çok onun ilhamının sıradan kaynaklarını açıklıyor. Gizemi uzaklarda aramamıza gerek olmadığına, onun gündelik hayatımızda karşımızda olduğuna dair en net bildiri.

1936’a geldiğimizde fotoğrafları New York’ta sergilenecek kadar üne sahip olan Magritte, 15 Ağustos 1967’de pankreas kanserinden vefat etti ve Brüksel’deki Schaarbeek Mezarlığı’na gömüldü. Magritte’in çalışmalarına olan ilgi 1960’larda arttı ve fotoğrafları pop, minimalist ve kavramsal sanata ilham kaynağı oldu.

Ve ustanın en önemli yapıtları…

İmgelerin İhaneti / The Treachery of Images

Bu fotoğraf, Magritte’in altına ‘Bu bir pipo değil.’ yazdığı bir pipoyu göstermektedir. Ünlü tablo hakkında soru sorulduğunda Magritte, “Bu yalnızca bir temsil, değil mi? Yani fotoğrafıma ‘Bu bir pipodur’ yazsaydım palavra söylemiş olurdum!” der. Görüntülerin İhaneti, Sürrealizm akımının en tesirli başyapıtlarından biri olarak kabul edilir ve Rene Magritte’in en ünlü tablosudur .

1928-1929

Adamın Oğlu / The Son of Man

Adamın Oğlu, paltolu ve melon şapkalı, yüzü büyük ölçüde yeşil elmanın altında kalan, Magritte’nin öz portresidir. Lakin elmanın kenarından bakan kişi gözleri görebilir. Adamın Oğlu, ustanın en ünlü tablolarından biri olmasının yanı sıra tanınan kültürde tekraren yer almış ikonik bir Sürrealizm yapıtıdır.

1964

Golconde / Golconda

Sürrealizmin en ünlü başyapıtlarından Golconde; siyah palto giyen melon şapkalı özdeş erkeklerin bir tasvirini sunuyor. Kimine nazaran yağmur damlaları üzere düşüyorlar, kimine nazaran helyum balonları üzere yüzüyorlar ya da havada asılı üzere görünüyorlar. Eser ismini güney Hindistan’daki Telangana eyaletinde bulunan Gol konda (‘Yuvarlak biçimli tepe’) kentinden alıyor.

1953

Âşıklar / The Lovers

Zülfü Livaneli’nin ünlü yapıtı Kardeşimin Öyküsü’nün kapağına da taşınan bu eser, kırmızı giyinmiş bir bayanla kucaklaşan siyah grup elbiseli bir erkek figürünü gösteriyor. Görünmeyen yüzler, birçok Magritte fotoğrafında ortak bir özellik. Magritte’in henüz 14 yaşındayken annesinin yüzüne sarılı ıslak gecelikli cesedine şahit olmasının onda bu travmayı yarattığı düşünülüyordu. Ancak Magritte bunu yalanladı.Aşıklar, Rene Magritte’in en popüler ve en çok tahlil edilen yapıtlarından başında geliyor.

1928

Işık İmparatorluğu / The Empire of Light

Işık İmparatorluğu, ustanın en başarılı yapıtlarından kimilerinde görülen çeşitten kolay paradoksu tema alıyor. Fotoğrafın başlığı, tahminen de gökyüzünün parlaklığının hiçbir tesirinin olmadığı alt yarıdaki aşılmaz karanlığa atıfta bulunuyor. Eser, Magritte’in son yıllarında yarattığı en ünlü yapıtlardan biridir. 

1953-1954

Kayıp Jokey / The Lost Jockey

1924

Menaced Assassin / The Menaced Assassin

1927

Düzmece Ayna / The False Mirror

1928

Kopyalanmamış / Not To Be Reproduced

1937

Ufkun Gizemleri / The Mysteries of the Horizon

1955

Argonne Savaşı / The Battle of the Argonne

1959