Çocuğunuza Kazandırmanız Gereken 4 Temel Toplumsal Marifet

Toplumsal hünerler, bireylerin bulundukları toplumsal ortam ile ahenk sağlayabilmelerini, toplum içerisinde kendilerine yer edinebilmelerini ve kişilerarası sağlıklı irtibat kurabilmelerini sağlayan tavır, davranış ve hislerin tamamı için kullanılan bir tarif.

Çocukların bu toplumsal marifetleri kazanmaları ve hayatılarına yanlışsız formda entegre edebilmeleri için en kritik nokta ise yanlışsız rol modeller eşliğinde gerçek vakitte öğrenmeleri. Burada da olağan ki ebeveynlerin önemli sorumlulukları bulunuyor. Ebeveynler, çocuklarında toplumsal hünerlerin sağlıklı formda gelişmesini istiyorlarsa, kesinlikle her bir toplumsal maharete dair yeterli birer rol model olmaları gerekiyor.

2014’te pek çok akademisyenin de iştiraki ile yapılan Okul Öncesi Eğitimde Toplumsal Marifet Dayanak Projesi (OSBEP) araştırması kapsamında hazırlanan bir rehber bulunuyor. Çocukların toplumsal marifetlerine yönelik yapılan çalışmalar sonucunda toplumsal hünerler dört ana başlık içerisinde bedellendiriliyor.

Çocukların kazanması gereken toplumsal hünerler:

  • Başlangıç Marifetleri
  • Akademik Takviye Maharetleri
  • Arkadaşlık Hünerleri
  • Hislerini Yönetme Maharetleri

1. Başlangıç maharetleri

Başlangıç maharetleri olarak genel bir başlık altında toplanan toplumsal hünerler, çoklukla çocukların temel bağlantı maharetlerini geliştirmelerine yönelik unsurlardan oluşuyor. Diğerleriyle tanışabilme, kendini tanıtabilme, karşısındakini dinleyebilme, özür dileyebilme, teşekkür edebilme ve yardım isteyebilme üzere kritik ve hayatın her anında karşılaştığımız durumlar, başlangıç marifetleri ile kazanılan davranışlar ortasında yer alıyor.

Bu noktada ebeveynlerin sırf çocukları ile kurdukları birebir bağlantı değil, kendi ortalarında kurdukları irtibat ve çocuğun şahit olduğu, yakın etrafları ile irtibatları de son derece kıymetli. Çocuklar, tüm bu bağlantı süreçlerini daima gözlemleyerek ebeveynlerini örnek alıyor ve irtibatını bu örneklerden öğrendiklerine nazaran şekillendiriyor.

Tıpkı vakitte artık çocukların irtibat formları, ebeveynlerinin alışık oldukları toplumsal ortamlardan ve bağlantı formlarından farklı gelişiyor. Toplumsal medya üzerinden kurulan ve görece daha yüzeysel olan irtibatın yanında, pandemi sonrası azalan toplumsallaşma ile birlikte artık çocuklar günlerinin birçoklarını akranları ile değil ebeveynleri ile geçiriyorlar. Toplumsal medya kullanım yaşı ise daima olarak düşüyor. Ebeveynlerin bu noktada çocuklarının toplumsal medya kullanımını denetleyerek, bağlantı marifetlerinin gelişimini destekleyecek noktalara onları yönlendirmeleri gerekiyor.

2. Akademik dayanak hünerleri

Çocukların bilgi edinmek istedikleri bahislerde soru sorabilme, kendisine yöneltilen sorulara yanıt verebilme, karşılaştığı problemlere alternatif tahliller üretebilme, maksada ulaşmak için gayret gösterme, yapan tenkit yapabilme, kendisine yapılan tenkitlere açık olabilme, başladığı bir aktifliğin sonunu getirebilme ve kendini bir aktiflik ile meşgul edebilme üzere öğrenmeye dayalı marifetlerinin tamamı, akademik dayanak maharetleri başlığı altında toplanıyor.

Akademik takviye hünerlerinin kazanılması ile çocuklar, bilgi edinme ve edindiği bilgiyi sorgulayarak paylaşabilme yeteneğine sahip olur. Birebir vakitte sorumluluk alma ve alınan sorumlulukları yerine getirebilme, sorunlar için tahlil üretebilme bahislerinde da yeterlilik gösterebilmesi için çocukların erken devirde bu marifetleri kazanması gerekir.

Bu noktada ebeveynler, çocuklarını sorular sormaya teşvik etmeli, sorduğu sorulara onun anlayabileceği formda yanıt vermeliler. Tıpkı vakitte bilhassa başladığı aktifliğin sonunu getirmekte zorlanan ya da aldığı sorumluluğu tam manasıyla yerine getirmeyen çocuklarla, bu davranışlarının olumsuz sonuçları üzerine nazikçe konuşulmalı, hakikat olan olumlu bir lisan ile anlatılmalı. Bu çeşit olumlu adımlar, çocuklar için öğretici nitelikte olarak bedellendiriliyor.

3. Arkadaşlık marifetleri

Arkadaşlık maharetleri, çocukların akranları ile düzgün irtibat kurabilmeleri ve sosyalleşebilmeleri açısından hayli değerli. Empati yeteneğinin gelişmesini ve irtibatının güçlenmesini sağlayan bu maharetler ortasında; arkadaşlarının hislerini anlayabilme ve onların hislerine uygun yansılar geliştirebilme, arkadaşları ile işbirliği yapabilme, paylaşmayı öğrenme, diğerlerinin haklarını koruyabilme, muhtaçlık duyan insanlara yardım etmeyi önerebilme, oyun oynarken kurallara uygun hareket etme ve oyunun sonucunu kabul edebilme üzere hünerler yer alıyor.

Bu hünerlerin kazanılması ile birlikte çocuklar, girdikleri toplumsal ortamlarda nasıl hareket edeceklerini öğreniyor, sağlıklı irtibatın temellerini oluşturan kuralları benimsemiş oluyor ve empati gerektiren durumlar ile ilgili deneyim kazanıyor.

Psychological Science mecmuasında yayınlanan bir makaleye nazaran çocuklar, bilhassa kelam konusu paylaşmak olduklarında, ortalama 7-8 yaşlarına kadar daha isteksiz ve bencilce davranabiliyor. Zira paylaşmanın, onların hazzını bölerek azaltacağına dair bir niyet geliştiriyorlar. 7-8 yaşından itibaren ise bu fikir yapısı değişmeye ve adil olma fikri zihinlerine yerleşmeye başlıyor. Bu da paylaşımın artmasını sağlıyor.

Çocuklarda arkadaşlık hünerlerinin temelini oluşturan davranışın empati ve paylaşma temelli olduğunu biliyoruz. Bu marifetleri geliştirmenin yolu da her ikisini de besleyecek bir bağlantı lisanı seçmekten geçiyor. ‘Eğer oyuncağını arkadaşınla paylaşırsan eminim o da çok keyifli olacaktır.’ üzere olumlayıcı sözlerle yaptığının hem âlâ bir şey olduğunu hem de memnun eden bir davranış olacağını hissettirmek, çocuklarda hem empati yeteneğini hem de paylaşma güdüsünü besler.

4. Hislerini yönetme hünerleri

Çocuk gelişimi kelam konusu olduğunda, hiç elbet en kıymetli noktalardan biri de çocukların kendi his durumları ile başa çıkma ve kendi hislerini yönetebilme marifetleri. Bu başlık altında, sevinç, keder kaygı, kızgınlık üzere hislerini tabir edebilme, hislerini diğerlerini rahatsız etmeden söz edebilme, davranışlarındaki yanlışlarıyla baş edebilme, hayır diyebilme, hayır yanıtını kabul etme, hoşlanmadığı bir duruma reaksiyon vermeden evvel düşünebilme üzere toplumsal maharetler yer alıyor.

Bu maharetler sayesinde çocuklar hem kendi his durumlarıyla baş edebilmeyi hem de his, durum ve davranışlarının sonucu olarak oluşan durumlarda sorumluluk alabilmeyi öğreniyor. Okul öncesi devirde edinilen bu marifetler sayesinde çocuklar girdikleri yeni toplumsal etrafta, örneğin okulda ya da oyun kümelerinde, çok daha özgüvenli ve sağlıklı bir bağlantı kurabiliyor.

Çocukların tüm bu kelamı geçen toplumsal hünerleri kazanmaları, gelecekte sağlıklı bağlantı kurabilen, sorun çözebilen ve sorumluluk alabilen birer yetişkin olmaları açısından epeyce kıymetli. Lakin tüm bu marifetler, sadece ebeveynlerle kurulan bağlantı ile kazanılmıyor. Bu sebeple, çocuklara kendi alanlarını yaratmaları konusunda müsaade verilmesi ve akranları ile olabildiğince sık bağlantı kurmalarının sağlanması da son derece kritik.

Bu sebeple, öncelikli olarak her çocuğa şahsî alanını ve başka insanların şahsî alanlarına hürmet duymayı öğretmek, âlâ bir başlangıç olacaktır.