Bir Kanat Çırpışın Kaosa Dönüşme Öyküsü: Kelebek Tesiri Üzerinden Kaos Teoremini İnceliyoruz!

Ee ne demişler düzensizliğin içinde de bir nizam vardır. Bu cümleden yola çıkarak kelebek tesiri üzerinden kaos teorimini incelemeye ne dersiniz?

Kaynak:

1, 2, 3

Zıtlıkların dünyasında kaosun nizam içerdiği gerçeğiyle yüzleşme vakti geldi.

Kaosun tertip içerdiği fikri bize Edward Lorenz tarafından ulaşmış bir bilgidir. Tembellik bir işe yarar mı kanısının de bir örneği olarak karşımıza Lorenz çıkar. Metorolog olan Lorenz hava durumunun kısa süreyi iddia etme durumundan sıkılıp bilgisayar aracılığıyla matematiksel bir model ortaya atar. Bu model sayesinde hava durumu kestirim edilebilir hale gelir lakin müddet kısalığından dolayı Lorenz pek keyifli olmaz. İş yükünü azaltmak için varsayımları tekrar düzenleyerek bilgisayarı yarıda durdurduğu bir gün olaylar değişir. İşleri başa sarmak yerine gelinen kısmı baz alarak kahve molasına çıkar ve dönüşünde devasa bir değişiklikle karşılaşır.

Nasıl bir kelebek bazen yalnızca kanat çırpıyor üzere görünse de öteki yerlerde kasırgaya neden oluyorsa Lorenz de ufacık bir sayı farkıyla hesaplamalarda devasa bir sapma olduğunu görür.

Böylelikle Lorenz kaos teorisinin ve kelebek tesirinin öncü ismi olur. Bu teorinin temelinde ise kaos ve sistemin birbirinden zıt sistemler olmadığı fikri yatar. Bir olgunun başlangıcındaki ufak değişimlerin büyük ve öngörülmeyen sonuçlar doğurmasına “Kelebek Etkisi” denir.

Schmidt’in de dediği üzere “Her şeyden evvel var olan Kaos idi ve her şey Kaostan oldu.”

Kelebek, ufak görünümüyle aldatıcı bir tesire sahipken tesiriyle bir kaosa neden olur. Kaos teorisi de bu noktada gün yüzüne çıkar. 1800’lü yılların sonlarında Fransız fizikçi ve matematikçi olan Henri Poincaré bu teorinin gelişimine katkı sağlayan isimler ortasında yer alır. Poincaré, Newton’un “iki cisim problemi”nin yerine “üç cisim problemi”ni geliştirerek yanlışsız ölçüm yapılamayacağını ortaya koyar. Bu açıklamalarında “kaos” sözünü birinci kere kullanır ve böylelikle determinizm ile kelebek tesiri münasebeti de açığa çıkar.

Bilardo oyunundaki açılış vuruşu da bir kelebek tesiri. Kelebek tesirinin bir örneği de aslında günlük hayatımızda bulunan bilardo oyununda görülür. Bilardonun kritik vuruşu olan açılış vuruşunda ne kadar sabit olunursa olunsun bir evvelki sonuca benzemesi çok zordur. Buradan hareketle kelebek tesirinin her an her yerde görülebileceği kanısına varılabilir.

Küçük bir virüsün de kalkıp Çin’den geleceği ve Türkiye’de dalgalar oluşturacağı fikri akılların ucundan geçmezken artık ne hallerdeyiz. Kelebek tesiri bazen berbat de sonuçlanabiliyormuş demek ki.

Hayatımız tam bir kaosken teori olan kaos hakkında neler bil(m)iyoruz.

Kaos teorisi sözlükte bir kaos yahut tertip eksikliği olarak yer alırken içinde nizam barındırması da hayatın bize sunduğu bir ironi sanırım. Matematik teorisi olan kaos teorisi hala gelişimini sürdürmektedir. Atomlar silsilesinden meydana bizim gelmemiz de temelimizde kaosu barındırdığımızı gösterir.

Bu husus ilginiz çektiyse şayet bu başlıkları da inceleyebilirsiniz;