Bilmekte Yarar Var: Ay İsimlerinin Nereden Geldiğine Dair 12 Bedelli Bilgi

Öbür lisanlara baktığımızda ay isimlerinin bizimkilerle birebir yahut emsal olduğunu görüyoruz. Türkçede Mayıs, İngilizcede May olması ya da Eylül’ün İbranice Elul olması üzere. Pekala ay isimleri nereden geliyor?

1. Ocak (January)

Eski ismi Kanunnisa’dır. Kanun, Süryanice bir söz olup ocak, fırın manasına gelmektedir. Ocak, ateş yakılan yer, konut, yuva sözcükleriyle irtibatlı olup ocakların yakıldığı, günlerin dışarıda çalışarak, avlanarak değil de, ocaklarda (evlerde) geçirildiği soğuk ay, manasını taşımaktadır. Eski Roma’daki ismi Januaris’dir. Janus, Roma mitolojisinde iki yüzü olan bir ilahtır.

2. Şubat (February)

Süryanice Şabat sözcüğünden Türkçeye geçmiştir ve Süryani takviminde aylardan biridir. Şubat ayının batılı lisanlardaki isimleri, Roma arınma Tanrıçası Februus’un isminden gelir. Februa ise Romalıların günahlarına kefaret olarak kurban kestikleri arınma şenliğine verilen isimdir. Februarius, Roma’da yılın son ayı olduğu için yine doğuş, vaktin başlangıcı üzere manalara gelmektedir.

3. Mart (March)

Antik Roma’da Mart ayının ismi, Roma Savaş Yaradanı “Martius” idi ve bu ayın savaşa başlamak için şanslı bir vakit olduğu kabul edilirdi. Ocak ve şubat ayları, savaşmak için uygun olmadıklarından Roma takviminin birinci ayı Mart idi.

4. Nisan (April)

Nisan sözcüğünün, Farsça (nisan), Süryanice (nisanna), Sümerce (nisag = birinci meyveler), Akadca (nisānu) ve İbranice (nîsān) sözcüklerinden alındığı söylenebilir.

April sözcüğünün Latince aprilis’den geldiği rivayet olunur. Klasik etimolojiye nazaran, Latince aperire (açmak); ağaçların çiçek açmaya başladığı mevsimi ima eder. Birebir tez, çağdaş Yunancada ilkbahar manasına gelen ἁνοιξις (açmak) ile de takviye bulmaktadır.

5. Mayıs (May)

Mayıs ismi, Roma rahmet Tanrıçası Bona Dea ile birlikte tanımlanan, Yunan Tanrıçası “Maia’nın Ayı” manasında Latince maius mensis’ten gelmektedir.

6. Haziran (June)

Süryanicede hazuran kökünden gelir ve sıcak manasını taşır. Bu ay için sıcakların başladığı vakit manasında kullanılmıştır. Roma’daki ismi Junius olup, Jüpiter’in eşi, Roma tanrıçası Juno’dan gelmektedir. Gençlik, genç manalarına gelir.

7. Temmuz (July)

Eski Türkçede ‘tamu-z’ ‘çok sıcak, cehennem’ sözcüğünden, Eski Babil’de üreme ve rahmet tanrıçası Tammuz sözcüğünden gelmektedir. Gregoryen takviminde bu aya, Roma İmparatoru Julius Sezar’a ithafen July ismi verilmiştir.

8. Ağustos (August)

www.aito.com

İmparator Octivivus’un unvanı olan Augustus’tan gelir. Octivivus en görkemli icraatlarından biri olan İskenderiye’nin fethini bu ayda gerçekleştirince Sezar devrinde Sextilis (Altıncı Ay) olan bu ay Augustus’a çevrilmiştir.

9. Eylül (September)

İbrani takviminde İlul yahut Elul diye söylem edilir. İsmini Babilceden alır ve Akadca ‘hasat’ manasına gelir. Roma’daki ismi Latince 7 manasına gelen ‘septem2 den gelir. O vakitler Mart, yılın birinci ayı olduğu için bu türlü denilmiştir.

10. Ekim (October)

Evvelden Süryanice olan Teşrin-i Önce (ilk teşrin) ismi verilirdi. Bu aya ekim yapılıp tarlalar sürüldüğü için Ekim ismini verilmiştir. Roma’da October (Sekizinci Ay).

11. Kasım (November)

Evvelce Süryanice olan Teşrin-i sani (son teşrin) denirmiş. Bu aya Arapça kökenli, ayıran-bölen manasına gelen ‘Kasım’ ismini vermişiz. Nedeni ise eskiler, Kasım ayından itibaren 180 günlük müddetler halinde Ruz-i Kasım ve Ruz-i Hızır diye yılı ikiye ayırırlarmış. Roma’da November’dır (Dokuzuncu Ay).

12. Aralık (December)

Türkçe bir sözdür. Eski yıl ile yeni ortasında kaldığı için bu aya ‘Aralık’ ismi verilmiştir. Roma’da December (Onuncu Ay).

Kaynak
1 2 3