Beynimizi Tıpkı Lucy Sinemasındaki Üzere Aktarabilecek miyiz?

2014 imali bir bilim kurgu sineması olan ve başrolünde Scarlett Johannson’ın olduğu Lucy sineması pek çok izleyiciden tam not aldı. Sinemada Lucy karakterinin içindeki ağır sentetik uyuşturucu patlayarak kanına karışıyor ve kahramanız insanüstü yeteneklerle donanmış bir hale geliyor. O denli ki sonunda onu dijital ortama aktarmaktan öbür deva kalmıyor. Pekala, nitekim bir insan zihnini bir depolama aygıtına aktarmak mümkün mü?

Lucy sineması insan zihnini dijital ortama aktarma üzerine kurgulanmış birinci sinema değil. Bu husus üzerine kurgulanan bir kıssaya sahip onlarca edebi üretim ve sinema sineması var. Fakat tıpkı halde bilimsel çalışmalar da var. Bilim insanları bile husus üzerinde çalışmalar yürüttüğüne nazaran bu türlü bir şey gerçek olabilir mi? Lucy sinemasındaki üzere insan zihni dijital ortama aktarılabilir mi gelin uzmanların açıklamaları ışığında değerlendirelim.

Başlamadan evvel açıklayalım: İnsan zihni nasıl çalışıyor?

İnsan zihninin ve her şeyin olmasını sağlayan organımız beynin nasıl çalıştığını çözmek için bilim insanları uzun yıllardır uğraşıyor. Lakin genel olarak özetlemek gerekirse; beynimiz kimi görsel ve işitsel dataları alıyor, 86 milyar nöron ile bu dataları işliyor ve bu dataları duyusal çıktılara yani davranışlara dönüştürüyor.

Bu türlü kolay bir anlatım üzerinden değerlendirdiğimiz vakit aslında insan beyni ile bir bilgisayar ortasında neredeyse hiçbir fark yok üzere görünüyor. Bilgisayar da 1 ve 0 ile oluşturulmuş dataları alıyor, işliyor ve bir harekete dönüştürüyor. Düşündüğümüz vakit neden olmasın, haydi yapalım. Elbette, hiçbir şey o kadar kolay değil.

Nöron aktivitesini haritalamak bile yıllar sürebilir:

Columbia Üniversitesi’nde vazife yapan nörobiyolog Rafael Yuste, insan beyninin eşi gibisi olmayan bir yapısı olduğunu ve hala tam olarak keşfedilemediğini söylüyor. Çözülmesi gereken en kıymetli nokta, beyin organındaki hücrelerin nasıl olup da zihnimizi, kanılarımızı, anılarımızı, kısaca bizi biz yapan her şeyi nasıl oluşturduğudur.

Dünya çapında pek çok uzmanın takviye verdiği ve şu an için yapılan en geniş kapsamlı sinirbilim araştırma projesi olan Brain Initiative kapsamında yapılan bir araştırmada, birkaç bin nöron bulunan kolay bir hudut sistemindeki hiptonik elektrik flaşları gözlendi. Uzmanlar için heyecan verici olan bu gelişme bile rastgele bir mana tabir etmiyor zira bunun bilmediğiniz bir lisandaki konuşmayı dinlemek üzere olduğunu söylüyorlar.

Nörobiyolog Rafael Yuste, insan zihnini dijital ortama yüklemek üzere hayal edilmesi bile güç bir süreç için öncelikle insan zihnini haritalamak yani onu tanımak gerektiğini söylüyor. Kolay bir canlı olan sineğin beyninin birkaç yıl, sinekten daha gelişmiş bir canlı olan farenin beyninin ise 15 yılda haritalanması öngörülüyor. İnsan için rastgele bir öngörü yapmak şu an neredeyse mümkün değil fakat bu bahiste inançlı olanlar da var.

Bir Rus milyarder işin peşini bırakmıyor:

İnternet dünyasının en kıymetli girişimcilerinden biri olan Rus milyarder Dmitry Itskov, işi gücü bıraktı ve servetinin büyük bir kısmını 2045 yılında gerçekleştirmeyi hedeflediği sibernetik ölümsüzlük projesine yani insan zihnini dijital dünyaya aktararak ölümsüzlüğe kavuşma fikrine adadı. Itskov, bu hususta kendinden hayli emin görünüyor.

Dmitry Itskov bu projenin en geç 2045 yılında gerçekleşmesi gerektiğini, aksi takdirde aslında ortalama 35 yıl içinde öleceğini söylüyor. Kendisine hak vermemek elde değil zira insan vücudunda bulunan hücrelerin belli bir yaştan sonra yenilenme suratı yavaşlıyor ve bu durum kimi rahatsızlıklara taban hazırlayarak insanı mutlak sona ulaştırıyor.

Rus milyarder tarafından başlatılan ve ismi 2045 Initiative olan bu projenin en son gayesi aslında insan zihnini öteki bir vücuda aktarmak. Yani dijital aygıtlar sırf iki vücut ortasındaki transfer sırasındaki taşıyıcılar olacak. Lakin bu durum yanında farklı soru işaretlerini de getiriyor. Yeni vücut kim olacak, insan mı klonlanacak, zihnimizdeki bilgileri 1 ve 0 olarak aktarmak bizi biz yapan şeyleri de yanında taşıyacak mı?

Lucy üzere bir robota mı dönüşeceğiz?

Lucy sineması ile başladığımız için örnekleri sinema üzerinden vermeye devam edelim. Sinemada Lucy’nin zihni artık bir beşere fazla gelecek biçimde gelişiyor ve artık etten bir beyin yerine dijital bir ortama muhtaçlık duyarak sanal ortama aktarılıyordu. Lakin hatırlayın, Lucy dijital ortama aktarılınca ruhundan eser kalmıyordu.

İnanç sistemlerine nazaran ruh aslında her şeydir. Manevi benlik olarak tanımlayabileceğimiz ruh, bilim beşerlerine nazaran daha evvel anlattığımız 86 milyar nöron tarafından işlenen bilgilerin sunduğu bir çıktıdır. Lakin kişiliğimiz, anılarımız, niyetlerimiz, deneyimlerimiz, gülerken dudağımızla yanağımız ortasında ortaya çıkan o hoş gamze ne olacak?

Yapay zeka teknolojisi gelişiyor, hepimiz biliyoruz. Bilim kurgu sinemalarında gördüğümüz üzere gelişmiş robotlar çok uzak olmayan bir tarihte ortamızda olacaklar. İnsanı o zeki aygıtlardan ayıran ise zihni ve ruhu olacak. Tıpkı gelecekte insan zihninin de bir dijital aygıt içine aktarılabildiğini düşünürsek insan ile gelişmiş bir yapay zeka ortasındaki farkı nasıl anlayacağız?

Sinemalar ve dizilerde insan zihninin dijitale transferi:

Bu bahiste en dikkat çeken örnek hepimizin bildiği ve sevdiği Matrix sinemasıdır. Tüm karakterlerin zihni özel makineler sayesinde dijital bir simülasyon ortamına aktarılıyordu. Buna misal bir örnek, cennetin dijital bir dünya olarak tasvir edildiği Upload dizisinde de karşımıza çıkıyor. Dizide ölen karakterlerin zihni olağanüstü bir dijital cennete gönderiliyor fakat ölümsüzlük insan için epeyce sıkıcı bir hale geliyor.

Black Mirror dizisinde de mevzu ile pek çok farklı ve hayli karanlık sonları olan örnekler görüyoruz. Altered Carbon dizisi bir insanın zihninin evvel dijitale ve daha sonra gelecekte farklı vücuda aktarılmasını anlatıyor. Aslında düşünürsek fantastik bir imal olmasına karşın Avatar sineması bile tam olarak Dmitry Itskov tarafından hedeflenen zihin transfer sürecini anlatıyor. Sadece sinemadaki vücutlar düşündüğümüzden biraz daha farklı.

Lucy sinemasındaki üzere insan zihni dijital ortama aktarılabilir mi?

Bu türlü bir sorunun cevabı şu an için hayır. Zira nörobiyolog Rafael Yuste tarafından yapılan araştırmalara bakarsak insan zihnini haritalamak, beynimizin nasıl çalıştığını çözmek bile yıllar alacak. Bu türlü bir şey başarıldığı vakit ise devreye etik telaşlar girecek. 1 ve 0 ile oluşturulmuş bir data bütününün tam olarak bir insanı yansıtıp yansıtmadığından asla emin olamayız.

O güne kadar ise mekanik – insan yapısının yaygınlaşacağı düşünülüyor. Felçli insanları ayakta tutan mekanik omurga sistemleri ve kayıp uzuvların yerini alan mekanik uzuvlar ile ilgili çalışmalardan başarılı sonuçlar alındığı biliniyor. Şu an için bu çalışmalar kâfi. Bir müddet daha etten, kemikten oluşan bedenimize güzel bakmaya ve ahir ömrümüzü en hoş biçimde geçirmek için zihnimizi olumlu niyetlerle doldurmaya devam edelim.

Lucy ve gibisi bilim kurgu sinemalarında gördüğümüz insan zihnini dijital ortama aktarma süreci nitekim de mümkün mü sorusunu uzmanların açıklamaları ışığında değerlendirdik. Tahminen teknoloji o kadar gelişir ki yeni bir iPhone modeli zihin transfer özelliği ile birlikte gelir, kimbilir.